ne9en heeft een bijzondere missie

Het doel van ne9en is om de artistieke, de sociale en de economische wereld met elkaar te verbinden en hieruit ontmoetingen en projecten met maatschappelijke meerwaarde te laten groeien.  

 

In zijn werking stelt ne9en het principe van ‘wederkerigheid’ centraal: het evenwicht tussen schenken en ontvangen. Met duurzaamheid, gelijkwaardigheid en wederzijds respect als doelstellingen. Mensen zijn immers geen gescheiden individuen maar personen die verbonden zijn in een web van relaties, in een groter verhaal. Iedere relatie houdt een wederzijdse verstandhouding en handeling in. 

 

In de traditionele interpretatie van ‘wederkerigheid’ is sprake van tweerichtingsverkeer en van de onderlinge verplichting een gift te beantwoorden met een tegengift. Ne9en trekt het begrip ‘wederkerigheid’ open naar een breder samenspel van gelijkwaardige, elkaar aanvullende en versterkende partners, waarbij een dynamiek ontstaat die in stand gehouden wordt door het wederkerige of terugvloeiende karakter van de energie en middelen die elk van de partners in de samenwerking steken. 

 

Achter het begrip ‘wederkerigheid’ gaan voor ne9en een aantal elementen en voorwaarden schuil. Een eerste is de samenwerking tussen het sociale, het artistieke en het economische. Dat is niet vanzelfsprekend. Het succes van samenwerken is afhankelijk van het vermogen om te kunnen vertrouwen. Vertrouwen dat in de samenwerking alle partners op een hoger plan komen. Dat is de eigenlijke kracht van wederkerigheid. Het bewustzijn dat we altijd de Ander nodig hebben, helpt ons om de samenwerking te blijven aangaan. Precies in de verschillen kom je samen tot nieuwe betekenissen waarbij het delen van motivatie en verantwoordelijkheid een belangrijke rol speelt. De macht van verbeelding fungeert als motor, waardoor een gemeenschap gevormd kan worden rond een gedeelde toekomst. Dat vraagt om een leerproces, een bewustwording als noodzakelijke voorwaarde van veranderbaarheid.

 

Zowel het artistieke, het sociale als het economische brengen een dynamiek op gang die, als ze op een creatieve, gecoördineerde én wederkerige manier samengevoegd worden, tot een meerwaarde kan leiden die de som van de delen ver overstijgt. Ne9en vertaalt deze missie door de sociale, artistieke en economische lijnen te verknopen in concrete projecten. 

  • Het sociale streven situeert zich in een samenleving waarin mensen beseffen dat ze anderen nodig hebben om te worden wie ze willen zijn.
  • Het artistieke leert hoe je beelden van de wereld kan creëren en welke plaats je daarin zou kunnen innemen om zinvol te leven voor jezelf en voor anderen.
  • De economische benadering van Ne9en wil het individuele concurrentie- en consumptiemodel overstijgen en stelt eerlijke principes voorop die de basis vormen van een kwaliteitsvol leven voor iedereen.

Een dubbele aanpak

De concrete vraag die zich stelt is: op welke manier kan ne9en een reële verbinding tussen sociale, artistieke en economische componenten via één productie tot stand brengen? Ne9en heeft de ambitie om twee werkwijzen te hanteren.

1. Stapsgewijze verbinding

Het sociaal-artistiek-economische contact wordt in opeenvolgende stappen georganiseerd. Een artistiek product wordt aangemaakt, nadien wordt dat verkocht waarbij de opbrengst via een apart evenement naar de uitgekozen sociale organisatie gaat. Dit is een waardevolle aanpak die al een aantal mooie realisaties mogelijk heeft gemaakt. Ne9en kan intussen een fraai palmares voorleggen met een groeiend netwerk.  

 

De dichtbundels Nachtjaponnen en Alavijou (beiden van de hand van Martinus Buekers) en het sprookjesboek Er was eens (auteur: Pieter Bergé) zijn hier voorbeelden van. Elk van de boeken was aanleiding tot een samenwerking met een sociale organisatie die telkens resulteerde in een evenement en financiële steun voor hun werking.

2. Intrinsieke verbinding

Daarnaast opteert Ne9en ook voor een structurele, intrinsiek verbonden benadering. Een projectmatige aanpak waarin het sociale, het artistieke en het economische op een evenwichtige en elkaar versterkende manier ontwikkeld worden. Wat dat concreet kan betekenen leest u verder onder Aanzet tot een sociale, artistieke, economische verknoping. 

Ne9en kiest voor het verder uittekenen van deze twee sporen. Met het eerste zetten we de klassieke aanpak verder terwijl het tweede een nieuwe lijn uittekent via een directe verbinding tussen het sociale, het artistieke en het economische aspect.

Basiskenmerken van de sociaal-artistiek-economische werking, met wederkerigheid als motor

De werking van Ne9en houdt een fundamenteel streven in naar wederkerigheid, het principe waarbij participanten zowel geven als krijgen.

 

Onze samenleving lijdt immers aan ongelijkheid, aan een onevenwicht op sociaal, cultureel-artistiek en economisch vlak. Precies de verknoping van het sociale, het artistieke en het economische biedt een mogelijkheid om die wederkerigheid te realiseren. Het uitbouwen van duurzame  en respectvolle relaties vormt er de doelstelling van. De combinatie van de drie aspecten biedt sterke perspectieven om dit evenwicht te bereiken. De sociaalartistieke werkwijze is voor Ne9en het inhoudelijke uitgangspunt. Het economische biedt de mogelijkheid van een stabiele en duurzame basis voor de projecten zelf en van een duurzame toekomst voor de deelnemers.

 

We belichten hier de drie zijden van de driehoek.

Sociaal-artistieke wederkerigheid

1. de sociaal-artistieke werkwijze en haar antwoord op het participatieprobleem

‘Het doel is mensen te bekwamen in het realiseren van hun onafhankelijke ontwikkeling. Dit moet starten met het erkennen en waarderen van dat ene bezit zonder het welk zij in hun eigen ogen zouden ophouden te bestaan: hun cultuur.’ 

 

– UNESCO, ‘Een culturele benadering van ontwikkeling’

 

In een klassiek sociaal-artistiek project werken personen, die geconfronteerd worden met een extreem kwetsbare situatie, onder de begeleiding van een erkende regisseur, kunstenaar of een docent beeldende kunsten aan een artistiek eindproduct. Hierbij dragen de deelnemers vanuit hun eigen specifieke  leefwereld elementen aan voor het verbeelden van een nieuw scenario of het herwerken van een bestaand artistiek werk. Vaak gaat het om een theater-, dans- of filmproductie.

 

Sociaal-artistieke projecten worden gekenmerkt door een positieve aanpak, door het opentrekken van een probleem naar een perspectief, door het aanboren van creativiteit en van vaak onzichtbare talenten. Deelnemers aan een sociaal-artistiek project vergroten hun greep op de onmiddellijke leefomgeving, wat leidt tot een vernieuwd handelen. 

 

Sociaal-artistieke projecten zijn ook een oefening in democratie en bieden een antwoord op de eigenlijke participatieproblematiek. Het vinden van een stem, vooral van mensen wiens stemmen nog niet gehoord werden, behoort tot de belangrijkste opdracht van cultuur en van de samenleving. Eerst moet zeggenschap aan de beurt komen, dan pas participatie. Er is echter een probleem. Het leven van de middenklasse wordt meer gedocumenteerd dan dat van de volkslagen, dat van autochtonen meer dan dat van allochtonen. Cultuur vertrekt en eindigt daarom te veel bij de middengroep. En de cultuurproductie is getekend door de culturele achtergrond van haar personeel. Dat resulteert in een cultureel en democratisch tekort. Met name dat brede lagen van de bevolking niet in beeld komen in het culturele aanbod, niet gedocumenteerd worden. Terwijl alle groepen in de samenleving cultuur kennen en hebben.

 

Een gelijkaardig effect zien we bij de passieve participatie van het publiek. Veel mensen bezoeken vrijwel nooit een theater of bioscoop of museum omwille van een gebrek aan identificatie met en herkenbaarheid van het verbeelde onderwerp.

 

Elk samenleven, elke interactie vraagt een gedeelde cultuur met gemeenschappelijke referenties. De zoektocht naar verbondenheid veronderstelt dat culturele projecten een terrein van gemeenschappelijkheid, van gedeelde ervaringen opzoeken. Dit betekent een zoektocht naar wat ons bindt, maar evengoed naar wat ons verdeelt, hoe we kunnen omgaan met verschil. De sociaalartistieke werkwijze draagt bij aan het invullen van deze uitdagingen.

 

Net omwille van de niet vanzelfsprekende verbindingen zit een sociaal-artistiek project vrij complex in elkaar. De sterke betrokkenheid van deelnemers met een maatschappelijke achterstand vraagt naast het artistieke proces ook aandacht voor het sociale proces. Beide processen zijn nauw met elkaar verweven en vragen om deskundige begeleiding. Vier stappen zijn fundamenteel: het verhaal, het parcours, het product en de evaluatie. De betrokkenheid van de doelgroep en de procesmatige benadering zijn even belangrijk als het artistieke eindresultaat. Kwaliteitsvolle samenwerking staat hier voorop.

 

Bij het betrekken van deelnemers bij een project vormen vijf principes een leidraad: toegankelijkheid, positieve benadering, participatie, uitwisseling met de leefwereld van de deelnemers en het creëren van ontmoetingskansen.

2. Kernelementen van een sociaal-artistiek project

De sociaal-artistieke praktijk werkt sector-overschrijdend, langs het maatschappelijke enerzijds en het artistieke anderzijds.  Het experiment en het inbedden in een context bieden mogelijkheden voor de versterking van personen in een kwetsbare situatie zoals vluchtelingen, allochtonen, mensen in armoede, mensen met een beperking … 

 

De sociaal-artistieke praktijk herdefinieert de relatie tussen producent en consument. Zeer simplistisch weergegeven ziet een klassiek cultureel product er zo uit: de creatie gebeurt in een afgesloten kader, eindigt in een afgewerkt product en komt daarna terecht op een markt. Het betreft een ‘geprogrammeerd aanbod, gericht naar een publiek via bemiddelaars met een stuk marktgerichte aanpak’. Cruciaal voor het sociaal-artistieke is het zoeken naar andere manieren om dit gesloten schema te doorbreken via een interactie, een kwalitatieve discussie tussen creatie en de maatschappelijke context. Dat kan vanuit de autonomie van de kunstenaar en/of vanuit een voorwaardenscheppend kader. Of hoe een ander soort interactie tussen creatie en maatschappelijke omgeving uitmondt in een ander soort eindproduct, een ander soort bemiddeling en een ander soort publieksparticipatie. Een sociaal-artistiek werk is bovendien altijd ‘artistiek’ en moet met artistieke criteria worden beoordeeld. 

Sociaal-economische wederkerigheid

Voor de sociaal-economische pijler haalt ne9en inspiratie bij de Fair Trade principes. Die hebben onder meer betrekking op meer kansen en respect voor producenten en werknemers, eerlijke handelsvoorwaarden, verantwoorde prijzen en leefbare lonen, correcte arbeidsomstandigheden, capaciteitsopbouw. Dat laatste begrip komt neer op ‘het ontwikkelen van vaardigheden en mogelijkheden van de lokale werknemers of leden.’ Dit principe is gebaseerd op het economische en het sociale aspect. En hier ligt ook een directe link naar het sociaal-artistieke, waar ontwikkeling en competentiebevordering de motor zijn.

 

Deze visie kan vertaald worden naar het stimuleren van sociale tewerkstellingsmogelijkheden (na het project). Daarbij kan de bedrijfswereld aangesproken worden om de voorbereiding van een project te faciliteren (voor het project). Voorstellingen of tentoonstellingen zijn dan weer een mooie ‘teruggave’. 

Economisch-artistieke wederkerigheid

Elke kunstenaar die zijn ideeën vorm geeft en inspanningen doet om ermee naar buiten te komen is ook een ondernemer. Hij biedt het publiek de vrucht aan van zijn creatieve en in een artistieke taal – poëtisch, visueel, muzisch, … – vormgegeven inspiratie. De waarde van dit artistieke product is niet uit te drukken in nuttigheid, zoals de meeste gebruiksvoorwerpen. Toch is de waarde minstens even reëel, gezien vanuit het oogpunt van zingeving, schoonheid, zelfs mentale gezondheid. 

 

Volgens het principe van de wederkerigheid is het logisch dat tegenover die waarde een tegenwaarde staat. Het artistieke product krijgt pas echt erkenning als er een economische waardering tegenover staat. Dit geldt evenzeer – en misschien bij uitstek – als het in een sociaal-artistieke context tot stand is gekomen. Daarbij is uiteraard de kwaliteit van het (sociaal)artistieke mede bepalend voor de eraan gehechte economische waarde. Deze economische waardering kan rechtstreeks komen van een koper of gebruiker, maar ook onrechtstreeks, bijvoorbeeld via subsidies. Dit laatste is gerechtvaardigd, alleen al vanwege de creatie van maatschappelijke meerwaarde door sociaal-artistieke projecten. 

 

Ne9en wil mensen in een kwetsbare situatie kansen geven om zich te ontplooien, te versterken en op een duurzame en wederkerige manier te verbinden met de samenleving. Deze personen, vaak in hun kansen gehinderd door een meer of minder complexe problematiek (bijvoorbeeld vluchtelingen, mensen in armoede, mensen met een beperking), hebben even veel artistieke competenties als ieder ander. Maar ze vertrekken vaak met een kansen-achterstand die zich vertaalt in het ontwikkelen van hun artistieke vaardigheden. Daarom is een volledig onafhankelijke economische waardering – zeker in een beginfase – niet realistisch, zoals de sociaal-artistieke praktijk bewijst. Het is dus billijk om in een opstartperiode – en voor sommige doelgroepen blijvend – gebruik te maken van subsidies of andere compenserende middelen. Het is wel de ambitie van Ne9en om mensen – onder meer door samenwerking met het professionele artistieke en economische veld – de mogelijkheid te geven om hun talenten en identiteit ten volle te ontwikkelen en/of op termijn artistiek én economisch (meer) zelfstandig te functioneren. Dat wil zeggen ingebed in en verbonden met de maatschappelijke context waarin we leven.

 

De fairtrade principes zijn hierbij richtinggevend. Een rechtvaardig deel van de verkoopopbrengst van bijvoorbeeld een artistiek-ambachtelijk eindproduct komt rechtstreeks aan de makers toe.

Sociaal-artistiek-economische wederkerigheid

Uiteindelijk kunnen we de drie parameters, respectievelijk het sociale, economische en artistieke, zien als drie cirkels die elkaar op een bepaalde manier snijden en gedeeltelijk overlappen. Precies in dat vlak worden de drie geïntegreerd. Die balans is nooit perfect. Afhankelijk van het project zullen de verhoudingen in dat gezamenlijke vlak wijzigen. Maar er zijn enkele belangrijke bindmiddelen. Het eerste en belangrijkste is de creativiteit. Van daaruit kan in plaats van gescheiden sectoriële benaderingen (of economisch, of sociaal, of artistiek-cultureel) een meerdimensionale ontwikkelingsstrategie tot stand komen. 

 

Verbeelding is er de motor van. Verwijzend naar Robert Musil: het mogelijke is toekomstgericht, is de wereld die we nog kunnen creëren. Het mogelijke is de kracht van de verbeelding die zich niet neerlegt bij de wereld zoals hij is. De verbeelding is een permanent experiment met het mogelijke. Dat aangevuld met het maatschappelijk engagement (de sociale dimensie, ook in het economische en artistieke) en de daadkracht van het ondernemerschap (die ook het sociale en het artistieke nodig hebben om tot realisatie te komen) maakt dat ne9en een paar stevige ankers in handen heeft om de nog te realiseren projecten in hun ontwikkeling te steunen en te kaderen.